MyRoute-App roadbook-tour Werelderfgoed Friesland

Zaken die door UNESCO op de lijst van werelderfgoed worden geplaatst, worden beschouwd als onvervangbaar, uniek en eigendom van de hele wereld, en waarvan het van groot belang wordt geacht om te behouden. Het UNESCO Werelderfgoedverdrag uit 1972 heeft als doel om erfgoed van unieke en universele waarde voor de mensheid, beter te kunnen bewaren voor toekomstige generaties.

Heel bijzonder kortom, en heet eerste item op die lijst vinden we al vrij vlak na het startpunt bij de McDonalds in Lemmer. Net buiten de Friese plaats staat het ir. D.F. Woudagemaal. Dit is het grootste nog werkende stoomgemaal ter wereld. Gebouwd in 1920 en nog steeds wordt het bij hoge waterstanden gebruikt door het Wetterskip Fryslân om te zorgen dat de Friezen droge voeten houden.

Omdat er in Friesland veel water is, zijn er niet overal even veel wegen. Dat maakt het soms wat lastig om leuke weggetjes te vinden. Daarom is het stuk na Balk misschien wat minder aantrekkelijk, maar dat wordt verderop zeker goed gemaakt.

Na Heeg loopt de route vaak door leuke kleine dorpjes, waarbij je overigens wel vaak het Friese woordenboek nodig zult hebben, want Friezen zijn trots op hun taal. Niet om de plaatsnaamborden te kunnen lezen overigens, die zijn doorgaans net tweetalig aangegeven, maar andere teksten zijn veelal in het Fries.

Veel boerderijen hebben de traditionele ûleboerden (uilenborden). Dit is een driehoekig deel op de kop van het dak. Daarin zit een gat dat diende voor ventilatie en waar uilen in en uit kunnen vliegen. Daaraan dankt dit bouwelement haar naam. In het midden staat een versierde balk (de makelaar) met aan weerszijden een knobbelzwaan met gekromde hals. Veel boerderijen hebben ook twee kleuren dakpannen. Het voorhuis heeft zwarte pannen en de stal vaak rode. De zwarte pannen waren duurder en te kostbaar voor de hele boerderij. Daarom hadden de stallen oorspronkelijk een (goedkoop) rieten dak, dat later vaak werd vervangen door rode pannen, die wat meer status gaven, maar goedkoper waren dan de zwarte.

Vlak bij de Afsluitdijk vind je het eerste MotoPlusPunt: Harteluk. Dit ligt vlak bij Zurich. Denk nu niet dat je in Zwitserland bent aangeland, want daar hebben ze een Zürich, met puntjes op de u düs…dus. Deze twee plaatsen hebben weliswaar niets met elkaar te maken, maar wel komen er veel bezoekers naar dit dorp vanwege de gelijkenis in de naam. Dat is de reden dat de Friese naam (Surch) niet gebruikt wordt.

Niet alleen gebouwen staan op de Werelderfgoedlijst, maar bijvoorbeeld ook de Waddenzee. Dit is een uniek, uitgestrekt en gevarieerd gebied waar veranderingen als gevolg van eb en vloed dagelijks merkbaar zijn. Sinds 2009 staat het Nederlandse en Duitse deel van de Waddenzee op de lijst en in 2024 is het Deense deel ook nog toegevoegd. Bij Harlingen loopt de route onder aan de zeedijk. Het is zeker de moeite waard om even te stoppen en een blik over de dijk te werpen.

Geen erfgoed, maar wel echt een lokale traditie, is het kaatsen. De oudste en belangrijkste kaatspartij vindt plaats op het Sjûkelân in Franeker. Het grasveld, dat duideliik herkenbaar is aan de twee hoge torens, wordt dan omgebouwd tot een ware kaatsarena.

Een heel fraai stuk erfgoed is het Eise Eisinga Planetarium in Franeker. De wolfabrikant bouwde rond 1775 in het plafond van zijn slaapkamer een nauwkeurig model van de hemellichamen dat nog steeds de juiste positie aangeeft.

Onder weg kom je ook tal van gebouwen tegen die wel belangrijk zijn, maar niet de op de werelderfgoedlijst staan. Zo bestaat de Stichting Waterschapserfgoed die objecten in stand houdt die van belang waren voor het waterbeheer in Friesland. Een voorbeeld daarvan is de windmotor bij Weidum. Deze molen is gemaakt naar Amerikaans voorbeeld en diende ervoor om water naar hogere delen te pompen.

Het tweede MotoPlusPunt is café De Kok & De Walvis. Zeker op het terras is het heerlijk genieten van het mooie dat Friesland te bieden heeft.

Friesland is niet alleen landbouw, water en leuke dorpjes. Er is ook veel natuur te vinden. Een belangrijk natuurgebied is Nationaal Park De Alde Feanen, dat zich kenmerk met vele plassen, veengebieden, rietlanden en moerassen. Net over de grens van Friesland-Drenthe stuiten we op het derde werelderfgoed: de Koloniën van Weldadigheid zijn een uniek experiment in het tegengaan van armoede. Deze landbouwkoloniën zijn tussen 1818 en 1825 opgericht in woeste heidegebieden. Het doel was om de armen zelfvoorzienend te maken door ze werk op het land, scholing, morele vorming en onderdak aan te bieden. De sporen van de Koloniën zijn nog overal zichtbaar in het landschap. Langs rechte lanen staan monumentale gebouwen in een vast ritme. Kenmerkend zijn de kolonieboerderijtjes voor arme families en de vierkante gestichten met daaromheen grotere boerderijen voor groepen wezen en landlopers. Het museum over dit bijzondere stuk Nederland is tevens het eindpunt van deze Roadbooktour.